Müjdemi isterim, kararsızlıkla söylediğimiz “Bugün ne yemek yapsam?”, “Ne Giysem?” gibi sorularla ve sürekli almayı unuttuğumuz traş bıçağı, tuvalet kağıdı gibi malzemelerin bitmesiyle ortaya çıkan dram, yakın gelecekte bir sorun olmaktan çıkabilir!

Perakendecilikte Abonmanlık

Bir zamanlar yayıncılık endüstrisine özgü olan abonelik mantığı; Bark Box, Blue Apron ve Dollar Shave Club gibi markaların inovatif atılımlarıyla ve Amazon gibi bir devin Subscribe & Save (Abone Ol & Tasarruf Et) isimli servisiyle perakendeciliği çoktandır dönüştürmeye başlamış durumda. 

Basit bir şekilde tüketicilerin rutin ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olarak, otomatik ödeme talimatıyla perakende ürünlerin kendilerine düzenli olarak ve kargo yoluyla gönderilmesi şeklinde açıklayabileceğimiz bu fenomenin öncü markalarını ve hizmetlerini veya bu sistemi kullanan güçlü yerli bir e-ticaret markasını Türkiye’de henüz görmüyoruz. Ama 2012’den beri Blue Apron, düzenli olarak birilerine içinde yemek tarifiyle birlikte ilgili yemeği pişirmek için gerekli malzemelerin de olduğu paketler gönderiyor. Yani birileri için “bu akşam ne yemek yapsam?” sorusu zaten çoktan tarih olmuş durumda.

Anlayacağınız üzere perakendecilik sektöründeki abonman mantığı öyle çok da yeni bir olgu değil. Ancak, yapay zeka ve makine öğrenme teknolojilerinin bu alan üzerindeki etkileri yeni sayılabilir. 

Bu teknoloji şimdilik özellikle yoğun iş temposuna sahip bireylerin yaşam stillerini iyileştirme vaadine sahip firmalar tarafından etkin olarak kullanılmakta.

İşte sizin için derlediğimiz birbirinden inovatif iş modelleri:

 

1970 yılında kurulan Sephora, Amerika’da 430’den fazla ve dünya çapında 33 ülkede 2.300 mağazaya sahip dev bir kozmetik imparatorluğu. [1] Günümüzde birçok start-upın yalnızca sosyal medyayı kullanarak öne çıktığı bir zamanda Sephora, kendisini yenilemek için yapay zeka, makine öğrenme ve artırılmış gerçeklik gibi teknolojilere yatırım yaparak kozmetik sektörünün öncüsü olmak için büyük bir adım attı ve 2015 yılında Sephora Play’i yarattı.

Sephora, 10$ gibi bir ücret karşılığında tüketicilerine prestijli markaların ürünlerinden örnekler yolluyor. “Aylık Güzellik Oyunu” mottosu ile hazırladığı bu hizmetin amacı müşterilerinin yeni ürünleri keşfetmesini sağlamak. Tabi kutu içerikleri herkes için aynı değil. Sephora Kutu içeriklerinin kişiselleştirilmesi için Dynamic Yield gibi yapay zeka kişiselleştirme platformlarıyla işbirliği yapıyor.[2]

İş Modeli

Paket içeriklerinin kişiselleştirilmesi için Sephora tüketici anketi, önceki siparişler, uzman görüşleri gibi birçok veriyi işleyecek bir algoritmanın sahibi. Ayrıca tüketicisini ve tüketicisinin kendisini tanıması için de bazı atılımlar yapmış bir firma. Bu amaçla geliştirdiği mobil uygulamalar, uygulama mağazalarından ücretsiz telefonlara indirilebiliyor. Ayrıca Sephora mağazalarında bulunan led ekranlarla tüketiciler bu uygulamaları fiziki alışveriş esnasında da kullanabiliyor.

Sephora’nın geliştirmiş olduğu uygulamalar arasından öne çıkan bazıları:

  • Sephora Visual Artist – Tüketiciler bu uygulama sayesinde ürünleri 3 boyutlu olarak kendileri üzerinde nasıl görüneceğini deneyebiliyorlar.
  • Tap & Try – Yine ürünün sanal ortamda denenmesini sağlayan bir uygulama
  • Color IQ –  Bu uygulama kullanıcının cildini tarıyor ve bilimsel olarak eşleştirilmiş Color IQ kodlarını kullanarak hassas fondöten eşleşmesi için olanak sağlıyor.
Sephora Virtual Artist köşesi, müşterileri farklı ürünler denemek için artırılmış gerçeklik kullanmaya davet ediyor
Sephora Virtual Artist köşesi, müşterileri farklı ürünler denemek için artırılmış gerçeklik kullanmaya davet ediyor

2-) Stitch Fix

2011 yılında San Francisco’da kurulan Stitch Fix, kurulduğu günden beri moda perakende sektörü üzerinde güçlü bir etkiye sahip. Stitch Fix, müşterilerinden gelen verileri, yapay zeka ve profesyonel stilistlerin önerileriyle birleştirerek bir algoritma geliştirdi. Bu sayede müşterilerinin dışarı çıkıp giyim için alışveriş yapmasına hatta internet üzerinden elbise, model arama gibi zahmetlere katlanmasına bile gerek kalmayacak bir satış modeli geliştirdi.

İş Modeli

Kullanıcıların siteye üye olması ile birlikte kendilerine ait fiziksel özellikler, giyim alışkanlıkları, tercih ettikleri markalar, bütçeleri gibi bir dizi bilgi, üyelik formu ile elde ediliyor. Tüketiciler, kendilerine gönderilen paketler içerisindeki ürünlerin istediklerini satın alıp istemediklerini geri gönderme hakkına sahipler. Makine öğrenme ile bu veriler gittikçe daha tutarlı hale geliyor ve iade edilen ürün miktarı gittikçe azalıyor.

Firmanın 2018 yılında paylaştığı verilere göre 2018 yılının 3. çeyreğindeki geliri 316 milyar dolar ve 2,7 milyon aktif müşterisi bulunuyor. Kısa sürede elde edilmiş bu rakamlar inovatif yaklaşımın markalara katkısını gözler önüne seriyor.[3]

Stitch Fix'in internet sitesinde yer alan algoritma açıklama ekranından bir görüntü Kaynak: Algorithms Stitch Fix [4]

3-) Birchbox

2010 yılında kurulan New York merkezli Birchbox, da tıpkı Sephora Play gibi aylık 10$ gibi bir ücret karşılığında müşterilerine kozmetik kutuları yolluyor. Kutu içeriklerini markaların test ürünleri, katalogları ve irili ufaklı kozmetik ürünleri oluşturuyor. Birchbox’ı özel yapan ise bu satış modelini ilk kullanan firma olması.

ABD menşeili Statista isimli araştırma şirketi, tüketicilerin neden bu tür içeriği muğlak paketleri almak için para ödediğini anlamak üzere bir araştırma[5] yapmış. 2017 Mayıs ayında yapılan araştırmaya göre, tüketicilerin bu tür hizmetlere abone olmasının en büyük sebebi yeni ürünleri keşfetmek. Birchbox’un kurucusu ve CEO’su Katia Beauchamp, konuyla ilgili olarak şunları söylüyor: “Bugünün tüketicileri her zamankinden daha az zamana ve daha fazla seçeneğe sahipler. Baş döndürücü bir dizi mal ve hizmet hakkında bir sürü bilgi tarafından istilaya uğramış durumdalar. Gerçekçi olarak müşteriler, yiyecek, moda, güzellik, seyahat gibi yaşamlarının her alanında seçeneklerin çoğalmasıyla aynı şekilde tercihlerini hızlandırmak için çalışamazlar.”[6]

İş Modeli

Birchbox’ın başarısı yine makine öğrenmenin etkili kullanımından kaynaklanıyor. Aslında Birchbox, ilk bakışta kozmetik ürünlerin satışa sunulduğu standart bir e-ticaret sitesine benziyor. Ancak verdiği hizmetteki kişiselleştirme özellikleri, rakiplerinden ayrılmasını sağlıyor. Tüketicilerin alışveriş verileri derlenerek kendilerine aylık, 6 aylık veya yıllık olarak abonelik hizmeti sunuluyor.

Buna göre tüketicilerin cildine, saçına ve stiline göre içeriği uyarlanmış güzellik kutuları, markanın tescilli algoritmaları kullanılarak oluşturuluyor. Müşterilerin dinamik yapısından kaynaklı olarak, kişisel tercihlerinin gelecekte ne şekilde değişeceği de tahmin ediliyor. Sonuç olarak Birchbox, müşterileri için müşterilerinin bile aklına gelmeyen faydalı ürünleri bulmaya çalışıyor.

Birchbox'ın makine öğrenmesi kullanılarak oluturulmuş bir örnek optimizasyon problemi Kaynak:Birchbox Unboxed Blog [7]
  1. Sephora, “About Us”, https://www.sephora.com/about-us, Erişim tarihi: Aralık 2019.
  2. Dynamic, “Sephora personalizes beauty”, https://www.dynamicyield.com/case-studies/sephora/ , Erişim Tarihi: Aralık 2019.
  3. Expanded Ramblings, “15 Interesting Stitch Fix Statistics and Facts (October 2018)”, https://expandedramblings.com/index.php/stitch-fix-statistics-facts, Erişim Tarihi: Aralık 2018
  4. Algorithms Tour,”home” https://algorithms-tour.stitchfix.com/, Erişim Tarihi: Aralık 2019
  5. Statista,”Most common reasons women in the United States would be interested in subscribing to a beauty box as of May 2017″, https://www.statista.com/statistics/717834/top-reasons-for-subscribing-to-beauty-boxes/, Erişim Tarihi: Aralık 2019
  6. Benzinga,”The Future Of Retail? Stitch Fix, Blue Apron, Birchbox Provide Innovative Alternatives To Traditional Shopping” https://www.benzinga.com/analyst-ratings/analyst-color/18/08/12092632/the-future-of-retail-stitch-fix-blue-apron-birchbox-pro, Erişim Tarihi: Aralık 2019
  7. Birchbox Unboxed. (2018). The Birchbox Problem – Birchbox Unboxed. [online],  https://unboxed.birchbox.com/the-birchbox-problem-5aaf49d5c2bc, Erişim Tarihi: Aralık 2019